TÜRKİYE'DE GENEL KOLLUK TEŞKİLATLARI

Türkiye, Fransa'nın etkisiyle çoklu kolluk yapılanmasına sahip bir ülkedir. Bu açıdan polis, jandarma, sahil güvenlik ve kısmen gümrük muhafaza ile orman muhafaza teşkilatları iç güvenlikten sorumlu genel kolluk olarak sayılmaktadırlar. Belediye sınırları içerisinde polisin, belediye sınırları dışında ve polisin örgütlenmediği yerde jandarmanın, denizlerde sahil güvenliğin ve gümrük kaçakçılığı konusunda gümrük muhafazanın görevli olduğu bir yapılanmaya sahiptir.

Türkiye'de iç güvenlik yani kamu düzeninin korunması ve kamu güvenliğinin sağlanması görevleri , İçişleri Bakanlığı'na  bağlı olarak görev yapan emniyet , jandarma ve sahil güvenlik teşkilatları tarafından yürütülmektedir.

Polis Teşkilatı

Türkiye'de polisin modern anlamda temelini oluşturan ilk teşkilat kanunu Sultan Abdülmecit zamanında 17 maddelik Polis Nizamı adıyla 20 mart 1845'te çıkarılmıştır. Daha sonra 1907 ve 1913 yıllarında iki nizamname daha çıkarılmıştır. Cumhuriyet döneminde 1930 tarihli 1624 sayılı kanun ile polis teşkilatının adı Emniyet İşleri Umum Müdürlüğü olarak değiştirilmiştir. Daha sonra 1932 tarihli 2049 sayılı Polis Teşkilatı Kanunu'yla yeni yapılanmaya gidilmiştir. Polis teşkilatının yasal alt yapısı günümüzde ise  4 Temmuz 1934 tarihli 2559 sayılı Polis Vazifece Salahiyet Kanunu ( PVSK ) ile 4 Haziran 1937 tarihli 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'na ( ETK ) dayanmaktadır.

Emniyet Genel Müdürlüğü'ne bağlı olarak belediye sınırları içerisinde faaliyetlerini sürdüren polis teşkilatı ; devletin bütünlüğü ve anayasal düzenin korunması gibi siyasi görevlerin yanında ; adli otoritenin emir ve talimatları doğrultusunda harekete geçmek, suç delileri toplamak, suç faillerini tespit edip yakalamak, Cumhuriyet Başsavcıları yerine ve onların bilgileri altında soruşturma ve tahkikat yapmak, sanıkla birlikte suç delilerini adli makamlara teslim emek gibi adli temel görevleri yanında önleyici, koruyucu ve yardım edici idari görevleri de bulunmaktadır.

Jandarma Teşkilatı

14 Haziran 1869 tarihinde ilk jandarma nizamnamesi olan  Asakar-i Zaptiye Nizamnamesi kabul edilmiştir. 1879 yılında Umum Jandarma Merkeziyesi kurularak 1907 yılında Umum Jandarma Kumandanlığı adını almıştır. Cumhuriyet döneminde 1930 tarihli 1706 sayılı kanun çıkarılmıştır. Jandarma teşkilatının yasal alt yapısı günümüzde ise 1983 yılında çıkarılan  2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri kanuna dayanmaktadır.

Jandarma Teşkilatı, polis teşkilatının sorumlu olduğu il ve ilçe belediye sınırları dışında kalan yerlerde görev yapmaktadır. Jandarma Genel Komutanlığı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası olup, Silahlı Kuvvetlerle ilgili görevleri, eğitim ve öğrenim bakımından Genelkurmay Başkanlığına, emniyet ve asayiş işleriyle diğer görev ve hizmetlerin ifası yönünden İçişleri Bakanlığına bağlıdır. Ancak Jandarma Genel Komutanı Bakan'a karşı sorumludur.

Jandarmanın mülki, adli ve askeri görevleri vardır. Mülki görevleri, genelde emniyet ve asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak gibi suç işlenmesini önleyici faaliyetleri kapsar. Kaçakçığın men , takip ve tahkiki ile ceza infaz kurum ve tutukevlerinin dış koruması görevleri de bu kapsamdadır. Adli  görevleri , suçları işlenmesini müteakip suç ve suçluların ortaya çıkarılması, yakalanması ve suç delilleri ile birlikte adli makamlara intikal ettirilmesidir. Askeri görevleri, askeri kanun ve nizamların gereği olan görevlerle, Genelkurmay Başkanlığınca verilen görevleri kapsar.

Sahil Güvenlik Teşkilatı

1886 yılında Jandarmaya bağlı olarak oluşturulan kordon bölükleri sahil güvenlikten sorumluydu. Cumhuriyet döneminde 1932 yılında 1917 sayılı kanunla Genelkurmay Başkanlığına bağlı olarak Gümrük Muhafaza Umum Kumandanlığı kurulmuş, 1936 yılında karasularımızın güvenliği bu teşkilata verilmiştir. 1956 yılında kıyı ve karasularının korunması tekrar Jandarmaya devredilmiştir. 1982 yılında ise 2692 sayılı kanun ile Sahil Güvenlik Komutanlığı kurumuştur. 1985 yılına kadar Jandarma Genel Komutanlığına bağlı iken bu tarihten itibaren barışta görev ve hizmet yönünden İçişleri Bakanlığına bağlı askeri bir kolluk kuvveti olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. 2003 yılında 4902 sayılı kanun ile müstakil bir yapıya kavuşmuştur.

Sahil Güvenlik Komutanlığı, bir deniz coğrafyası üzerinde yer alan Türkiye çevresindeki tüm denizlerimizde, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarımızda güvenliği sağlamak, ulusal ve uluslararası hukuk kuralları uyarınca hükümranlık haklarına sahip olunan denizlerde , bu hak ev yetkilerin  Deniz Kuvvetleri Komutanlığı dışında kalanları kullanmak, deniz yolu ile yapılan her türlü kaçakçılığı önleme ve izlemekle görevlidir.

Gümrük Muhafaza Teşkilatı

Gümrükler 1983-1993 yılları arasında Maliye ve Gümrük Bakanlığı altında, 1993 yılından itibaren ise Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı altında hizmet görmektedir. Bu müsteşarlığa bağlı Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü'ne hudut kapılarında mal giriş-çıkışıyla ilgili olarak kolluk yetkisi verilmiştir.